یکشنبه چهاردهم مرداد 1386

گزارش کامل مراسم رونمایی از جدیدترین اثر استاد محمود فرشچیان- شمس و مولانا

مولوی ما یا رومی آنها، مسئله این است!
پنجشنبه، 11مردادماه 1386، مراسم افتتاحیه‌ی نمایشگاه آثار نگارگری جمعی از استادان نگارگر اصفهان و رونمایی از جدیدترین اثر استاد فرشچیان، با حضور ایشان بود. مراسمی منحصربه‌فرد و کم‌نظیر با حضور جمع زیادی از هنرمندان اصفهان و همچنین شهردار، استاندار، چندعضو شورای شهر، رئیس اداره کل فرهنگ و ارشاد استان اصفهان.
ساعت 5 عصر، اصفهان، پل آذر، درب اصلی مجتمع فرهنگی هنری استاد فرشچیان. از دور می‌شود جمعیت منتظر دم در را دید. مامور درب ورودی ابتدا می‌گوید که فقط کسانی که کارت دعوت دارند بیایند ولی بعد همه وارد می‌شوند. من اصولاً «تخمین‌زدن»ام زیاد خوب نیست ولی حدس می‌زنم 300 نفری آمده‌اند. طبقه اول سالن پر است و طبقه بالا هم افرادی نشسته‌اند. موقع ورود به سالن و در محوطه، آقایان زیادی که اکثراً پابه‌سن گذاشته‌اند، درحال گپ‌ و گفتگو و سلام و علیک با حضارند که بعداً می‌فهمیم خیلی‌هایشان، اساتیدی هستند که آثارشان در این نمایشگاه جمعی، به معرض نمایش درآمده است.
دکتر اسماعیل آذر، مجری مراسم است. کسی که فکر می‌کنم بهترین گزینه برای اجرای مراسم این‌چنینی باشد. ادیبانه و باوقار و شاد اجرا کرد هرچند که غرورش دربرابر پیشکسوتان هنر اصفهان که برای خاطره گویی از استاد فرشچیان می‌آمدند، ناراحت کننده بود. (پیرمردان با عصا و به کمک همراهی می‌آیند، از جلوی او رد می‌شوند. روی صندلی سمت چپ سن می‌نشینند و بعد از چند جمله‌ای خاطره‌گویی، دوباره از جلوی او رد می‌شوند و از سن پایین می‌روند و او همچنان روی صندلی نشسته و دو دست روی دسته‌های صندلی. درحالی که می‌تواند به احترام این موی‌سپیدان حداقل نیم‌خیز شود!)

«خیال پردازی شعر صامت»
مراسم با کلیپی درباره‌ی مجتمع فرهنگی هنری استاد فرشچیان آغاز می‌شود.(سال 67 زمینش را خلیفه‌گری ارامنه اهدا کرده‌است. سال 1370 شروع به ساخت کرده‌اند تا 80 و سال 85 آماده‌ی بهره‌برداری شده است. 7000متر مربع مساحت دارد و ...) بعد از آن، از استاد «مظاهر اصفهانی» که تازه ‌هم از بیمارستان مرخص شده‌اند، دعوت می‌شود تا به روی سن بیاید و چندکلمه‌ای درباره استاد فرشچیان صحبت کند. به سختی و با کمک همراهی، بالای سن می‌آید. چند بیت از شعرهایش را، که بسیار هم زیبایند، با صدای لرزان می‌خواند. می‌گوید: «چند نفر هستند که افتخار می‌کنم با ایشان معاصرم: مرحوم فضائلی، کسایی و حالا استاد فرشچیان.» بعد، از یک تشابه جالب می‌گوید. مدتها پیش، شعری (به شهری بود مردی نغمه‌پرداز/که آهنگ نکو می‌زد زهر ساز/چو چنگ خویش را برچنگ می‌زد...) سروده بوده‌است.یکبار تابلویی از استاد فرشچیان می‌بیند که دقیقاً همین مضمون را به تصویر کشیده‌اند! و بعد اضافه می‌کند که:«چه قدر درست می‌گوید آن هنرمند خارجی که: شعر نقاشی گویاست و نقاشی شعر صامت... نقاشی فرشچیان، نقاشی مستی است. این همه منحنی، آدم را با زیبایی‌ها مانوس می‌کند و به عوالم دیگر می‌برد. کار فرشچیان، انسان را به خیال‌پردازی می‌برد. در یک لحظه نمی‌توانی درباره کارش اظهار نظر کنی، باید فکر کنی...»
در این حین سروصدایی می‌شود. همه برمی‌گردند که ببینند چه خبر شده... چند نفر، یک درخت گل بسیار زیبا را که هدیه‌ای است از طرف شخصی که نامش را با خط درشت روی مقوا نوشته و به بالای گل، جایی که همه بتوانند بخوانند(!) نصب کرده، به سختی به روی صحنه می‌برند! گل زیبایی بود ولی...
«اگر با فرشچیان مانوس شوید، مهربانی‌اش روی تو را کم می‌کند! فرشچیان همراه بزرگترین‌ها در تاریخ ثبت می‌شود.» اینها را مجری مراسم می‌گوید و ادامه می‌دهد که مدیرکل ارشاد اصفهان(آقای حسینی) و چند همراه، ساعت 3:30 صبح راه افتاده‌اند، 800 کیلومتر راه را رفتنه‌اند تا حضوراً از استاد، دعوت کنند که برای افتتاحیه بیایند. درحالی که می‌توانستند تلفن بزنند. و آقای حسینی، همانجا پیشنهاد کرده است که اسم این مراسم را بگذارند:فرشچیان در فرشچیان!»

«آهوی کارساز!»
خاطره‌گوی بعدی، استاد امامی است که مجری این گونه معرفی‌ش می‌کند: «ایشان در کار نور مکتب خاصی دارند.» استاد به روی سن می‌آید و تعریف می‌کند که: «در مدرسه گلبهار تدریس می‌کردم. یکروز وقتی وارد کلاس شدم، دیدم روی تابلوی کلاس یک آهوی بسیار زیبا کشیده شده. از بچه‌ها پرسیدم: اینو کی کشیده؟/گفتند:فرشچیان./گفتم:چرا هنرستان نرفتی؟/گفت: من الان سوم دبیرستانم. می‌خواستم بروم ولی گفتند باید بروی کلاس اول، دو سال از عمرم از بین می‌رفت. برای همین نرفتم.
من هم آن موقع آنقدر تحت تاثیر قرار گرفتم که ناخواسته گفتم: بیا من با آقای بهادری(رئیس هنرستان هنرهای زیبای اصفهان)صحبت می‌کنم، بروی سوم! این جمله را بی‌اختیار گفتم والا به سه دلیل این کار نشدنی بود:1- ایشان در مدرسه گلبهار شهریه می‌داد و من حق نداشتم دانش‌آموزی که شهریه می‌دهد را از مدرسه بگیرم.2- آقای بهادری طبق قانون حق این کار را نداشت.3- سابقه هم نداشت که کسی تازه، وارد هنرستان بشه و دیپلم بگیره! ولی این اتفاق افتاد و ایشان به سال سوم هنرستان وارد شد. این اتفاق من را یاد آن آیه از قرآن می‌اندازد که به پیامبر می‌گوید: "تو مایوس نشو. دین تو مانند دانه‌ی میوه‌ایست که کشاورزی می‌کارد و بعد این دانه، درخت بزرگی می‌شد و کشاورز تعجب می‌کند که این دانه را من کاشته‌ام؟!"» این خاطره، به نظر من جالبترین و کلیدی‌ترین خاطره‌ی مراسم بود.
گاهی که در میان صحبتها، دوربین روی چهره‌ی استاد فرشچیان، زوم می‌کند، می‌شود یک جور شرم و شور را در چهره‌اش دید. گاهی چشمانش پر از اشک است و صدایش لرزان. وقتی هرکدام از افرادی که روی سن رفته‌اند تا درباره‌ای او  صحبت کنند، از صحنه پایین می‌آیند، بلند می‌شود. چند قدم به استقبالشان می‌رود. بغلشان می‌کند و دست و روبوسی و تشکر می‌کند . چندبار بلندمی‌شود، رو به مردم خم شده، تشکر می‌کند و به ابراز احساساتشان پاسخ می‌دهد. بسایار متواضع و مهربان است. با خودم می‌گویم: کاش بعضی‌ها، از این‌جور آدم‌ها الگو می‌گرفتند!

«داستان دماغ و تلنگر و بچه سرراهی!»
اما استاد بعدی که دعوت می‌شود تا از فرشچیان بگوید، استاد «جزی‌زاده» است که درحال حاضر استاد دانشگاه آزاد نجف‌آباد است. با لهجه‌ی اصفهانی و خیلی بامزه صحبت می‌کند! اول، به عنوان تمجید از استاد فرشچیان، یک داستان تعریف می‌کند: «جناب فرشچیان همیشه برکت و خیر برای هنرمندان و افراد دیگر به همراه دارند. یک داستان جالبی هست که حاج میرزا آقا به ناصرالدین شاه گفت: بچه‌های دربار به دماغ من ریگ می‌زنند به‌شان تذکری بدهید. ناصرالدین‌شاه بچه‌ها را جمع کرد و گفت: چرا این کار را می‌کنید؟ ایشان صدراعظم است. بچه‌ها گفتند:نه! تقصیر ما نیست، از هر طرف سنگ می‌زنیم می‌خورد به دماغ ایشان!!...هنر استاد فرشچیان هم برای خیلی‌ها برکت دارد. مثلاً فرشبافها طرحهای ایشان را می‌بافند. مخصوصاً تبریزی‌ها چون طرحها ظریفه و تبریزی‌ها هم با قلاب می‌بافند...» سپس از خودش در آن یکسالی که با استاد، هم‌دوره بوده‌، می‌گوید: « من فقط یک سال با استاد فرشچیان هم‌دوره بودم در کلاس هشتم دبیرستان سعدی. بابای من، خدا بیامرز، شبها که چراغ اتاقم روشن بود و داشتم نقاشی می‌کشیدم، می‌آمد می‌گفت: هوشنگ! تو هنو داری یابو می‌کشی؟! بعد یک بار با پدرم رفتیم چهلستون خدمت آقای بهادری و من کلاس هشتم را نزد ایشان گذراندم. این دوره برای من بهشت بود...» بعد از این چند جمله، تلنگری هم به دانشجویان نگارگری می‌زند: «تابلوهای آقای فرشچیان سرمشق محصلان نگارگریست. اما اینجا می‌خواهم به دانشجویان بگویم که کپی هم تا حدی مجاز است. کپی کاری مثل بچه‌سرراهیه، وقتی بچه‌دار نمی‌شوند فقط یکی دوتا بچه می‌آورند!... محصلین مدام از من می‌پرسند که کارهای این استاد بهتره یا اون یکی؟! ببینید! من می‌گویم از دانشکده پزشکی 60 تا فارغ التحصیل می‌شوند یک سری می‌روند تو همین زینبیه، به مریضها قرص و شربت می‌دهند اما یکی‌شان می‌شود دکتر نفیسی که هنوز هم در کنفرانسهای خارجی، شرکت می‌کند و خیلی علاقه دارد. استاد فرشچیان هم همین‌طور. از دانشجوهایش جلوتره. قبل از این که برود سرکلاس خودش، 20 تا آهو کشیده بعد به دانشجویانش تکلیف می‌دهد. اما دانشجوهای ما تا لیسانس و فوق لیسانسشان را می‌گیرند یک میز 3×4 و ماهی 700،800 هزارتومان حقوق می‌خواهند. قدیم، 7 سالگی می‌رفتند تو کار، 70 سالگی می‌آمدند بیرون! به دانشجوها توصیه می‌کنم کپی‌برداری نکنند و مغرور نشوند. آقای فرشچیان، شب، یک طرح می‌کشه، صبح ازش راضی نیست. برای کار حرم امام رضا(ع) یک طرح می‌داد، بعد زنگ می‌زد می‌گفت: جزی‌زاده، به قلم‌زن بگو دست ‌نگه داره یک طرح جدید زدم و...»

«نوستالژی مرد نگارگر و هنرستان هنرهای زیبا»
قسمت بعدی مراسم، نمایش فیلمی از مرمت هنرستان هنرهای زیبای اصفهان و جشن سالگرد هنرستان با حضور فارغ‌التحصیلانش از جمله: استاد محمود فرشچیان، محمدعلی کشاورز، علی نصیریان و.... است. استاد فرشچیان را نشان می‌دهد که به یکی از هم‌دوره‌ای‌هایش می‌گوید: «بیا من و شما بشینیم همین وسط و زار زار گریه کنیم!» هنرستان احتیاج به مرمت زیادی دارد.
سپس از آقای «بختیاری»، استاندار اصفهان دعوت می‌شود که روی سن بیاید. به سرعت بالای صحنه می‌آید و درحالی که دستها را به نشانه‌ی ادب جلو نگه‌داشته، از طریقه آشناییش با فرشچیان می‌گوید:«من فرشچیان را با تابلوی کم‌نظیر عصر عاشورا شناختم. اگرچه به دلیل فاصله مکانی، نتوانستم وی را از نزدیک ملاقات کنم اما از تماشای همان یک اثر، دانستم که محال است کسی دل‌داده‌ی اندیشه عاشورا نباشد و بتواند غروب حزن‌انگیز عاشورا را آن‌چنان کم‌نظیر به تصویر کشد. عرفان فرشچیان، عرفای شایسته‌ایست که در تمام آثارش تجلی یافته و تمامی ‌ما، به همین جهت به او ارادت پیدا کرده‌ایم.»
سپس استاد «پورصفا»، استاد رشته‌ی طبیعت‌سازی که در زمان فرشچیان، استاد هنرستان بوده و کلاس مینیاتور داشته، به روی صحنه می‌آید و اینگونه از آثار و منش استاد، می‌گوید: «در آثار ایشان، رنگهای متنوعی هست که به بهترین شیوه و در نهایت استادی با هم ترکیب شده‌اند، به طوری که محال است بتوانید رنگی را از جای خاصی بردارید و در گوشه‌ی دیگری بگذارید... ایشان اخلاق بسیار نیکویی دارند، افتادگی و خودمانی بودن ایشان، شما را تحت تاثیر قرار می‌دهد. بانویی درخانه دارند که با روی گشاده و بسیار مهربان از همه پذیرایی می‌کنند... برای هنرستان هم آرزو دارم که زودتر به صورت اول برگردد. ما از آقای فرشچیان انتظار داریم که تا آنجا که برایشان مقدور است، نظر مسئولین را جلب کنند تا هنرستان به صورت اول بازگردد.»

«و آنگاه که پرده کنار می‌رود!»
و حالا نوبت به آخرین و مهمترین قسمت مراسم رسیده‌است. تمام چراغها خاموش می‌شوند، آهنگ نواخته، رقص نور روی پرده، و ناگهان... پرده کنار می‌رود و تابلو رونمایی می‌گردد. درمیان انبوه فلاش دوربین‌ها، کف و سوت و ابراز احساسات حضار، از استاد دعوت می‌شود که روی سن برود و درباره اثر صحبت کند. فرشچیان در میان تشویق حضار، این‌گونه آغاز می‌کند: « بسم‌الله الرحمن الرحیم، هزاران هزار بار بسم‌الله الرحمن الرحیم. سلام برشما... می‌دانید، مولوی یک شاعر ایرانی هست. یک کتابی چاپ شد در قدیم، به نام "عرووت العلماء العجم". در بغداد چاپ شد و تمام بزرگان ادب، شعر و هنر ایران را به خودشان نسبت دادند. سعدی، حافظ، مولانا، ذکریای رازی، ابوعلی‌سینا و همه! و خب جای آن بود که دولت عزیز ما با دانشمندانی که دارند، با حوزه‌ی علمیه‌ای که در قم هستند، واقعاً جوابیه‌ای به این کتاب بدهند. چرا؟ به خاطر این که این کتاب را به زبانهای مختلف دنیا ترجمه کردند و پخش کردند. 2 سال پیش که من خواستم بیایم ایران، درموزه متروپلیتن رفتم.(کتابخانه جالبی دارد که من همیشه می‌روم آنجا) یک کتابی چاپ شده‌بود آنجا، با نام: "نقوش العربیه الهندسیه". یک کتاب قطوری هم هست که متاسفانه به 27 زبان زنده دنیا ترجمه کرده‌اند. تمام نقوش مال 700،800 سال پیش مربوط به ایران را برداشته‌اند به عنوان نقوش عربی چاپ کرده‌اند و به خودشان نسبت داده‌اند! البته من آن کتاب را تهیه کردم، آوردم اینجا به آستان قدس رضوی، خدمت آقای مهندس عزیزیان تقدیم کردم. گفتم تو رو خدا یک جوابیه‌ای با عکسهایی که در اختیار دارید، بنویسید. عکسها و تصاویری هم که از مولوی هست با یک کلاهی است درحال سماع که مال ایران نیست مال ترکیه است. مولوی شاعر ایرانی بوده. من هم می‌خواستم اثری انجام بدهم که البته دربرابر عظمت کلام مولوی هیچ است.»

«از دیو و دد ملولم و انسانم آرزوست!»
اما این تابلو چیست؟! استاد، درباره‌ی تابلوی «شمس و مولانا»یش این گونه می‌گوید: «مولوی با چشم تمنا و امیدوار به شمس نگاه می‌کند. شمس اینجا سرش بازه، یعنی دنیا به زعم مولوی. خواستم شمس را نشان بدهم یعنی خورشید. و این خطوط حرکت کرده و آمده مولوی را در پناه خودش گرفته و دست تمنای مولوی به سوی شمس درازه و مولوی مثل اینه که می‌خواهد این را نگهداری کند. بعد این خطوط با همان حالت دورانی می‌آید پایین. مولوی اینجا روی یک کره نشسته یعنی دنیا زیر پای مولوی‌ست. زیر پای افکار مولوی هست. اینجا کرات کوچکتری هست. صورتهای متفاوتی است. شکلهای متحیری دارند مولوی را نگاه می‌کنند که همان "از دیو و دد ملولم و انسانم آرزوست" را خواستم اینجا تجسم ببخشم. رنگهایی که اینجا کارشده، همه رنگهایی هستند که حالت روحانیت، جذبه و کششی که مولوی به شمس داشته را القا می‌کنند. این یک اثر ناقابل است از بنده که به آستان افکار و اندیشه‌های مولوی من، که شاعر ایرانیست، شاعر پارسی‌ست. شاعریست که مال همه‌ی ما هاست، اهدا کرده‌ام. با تشکر از همه شما.»
 بعد از آن، استاندار، شهردار و سردار نصر(نماینده شورای شهر) روی سن می‌آیند، لوح یادبودی به استاد محمود فرشچیان اهدا می‌کنند و در حالی که همه هجوم برده‌اند به طرف سن تا استاد را ببینند، صحبت کنند و عکس و امضای بگیرند، مراسم به پایان می‌رسد. می‌خواهم مصاحبه‌ی کوچکی با استاد انجام دهم، تلاشها و رای‌زنی‌هایم به جایی نمی‌رسد. از نمایشگاه بازدید می‌کنیم و این شب خاطره‌انگیز و به‌یادماندنی به پایان می‌رسد

     

نوشته شده توسط نفیسه در 17:35 | | | لینک به این مطلب